Leven met een Pavlov-Snapchatfilter

Leven met een Pavlov-Snapchatfilter

Ik ben een Pavlov-hondje. Ik verhaar, lig het liefst languit op de bank, heb op het moment een redelijk natte neus en bovenal: als ik het belletje van de magnetron hoor, begin ik al te kwijlen.
We kennen het principe: hond krijgt eten als het belletje gaat en uiteindelijk volstaat enkel het geluid om hem te doen kwijlen. Klassieke conditionering, uitgebreid onderzocht door Pavlov.

Honden lenen zich er uitstekend voor. Sterker nog, mijn ene hond heeft de andere geconditioneerd! De situatie was als volgt: de baas komt thuis, hond A blaft, hond B staat op uit de mand om geaaid te worden, hond A pikt de mand in. Inmiddels is de blaf van hond A voldoende om een vrije mand te creëren; hij blaft nu op willekeurige momenten om hond B te verdrijven. Baas boven baas.
Ik vind dat leuk, ik kan daar de lol wel van inzien. Ik heb echter wel opgemerkt dat ‘wij mensen’ ook behoorlijk geconditioneerd zijn. Hoeveel mensen grijpen niet naar hun telefoon als het reclameblok op tv begint? En een willekeurige beltoon laat mij al naar mijn telefoon grijpen. Het geconditioneerde gedrag lijkt ook voorrang te hebben op bijvoorbeeld fatsoensnormen, want reageren op je whatsapp-pingeltje mag ook gewoon middenin een gesprek. Op zich allemaal redelijk onschuldig, behalve dat het niet netjes is, heb je er niet echt last van. Conditionering kan ook een stap verder gaan. Door conditionering kun je al op jonge leeftijd bepaalde gedachten en daaruit volgende ‘regels’ internaliseren en daardoor patronen ontwikkelen, waarvan je later zegt “Dat maakt wie ik ben”. Die patronen dienen dan bijvoorbeeld als verdedigingsmechanisme, zelfbescherming.


Zo is sorry zeggen één van mijn patronen. Vriendlief: “Gadver het regent, kloteweer!” Ik: “Sorry, het spijt me”, wat op zich al gek is. Nog gekker is dat er dan vervolgens ook echt schuldgevoel bij komt kijken. En schuldgevoel is echt geen prettig gevoel, kan ik je vertellen. En als het nou nog terecht was… Het stomme is, dat ik heus wel weet dat het niet mijn schuld is dat het regent. Ik héb geen regendans gedaan of voor weergod gespeeld. Ik heb echt geen grootheidswaanzin, dus nee, ik geloof niet echt dat dat klereweer mijn schuld is. Dat patroon van ‘o, iemand heeft ergens last van, en ik heb het niet kunnen voorkomen, dus het is mijn schuld’, is echter overheersend. Dat patroon zit als een soort van snapchatfilter tussen mijn ratio en mijn gevoel in. Maar waar snapchatfilters als doel hebben je foto op te leuken, zitten deze filters je vooral in de weg.
Een patroon waar veel mensen last van hebben, is het bagatelliseren van complimenten. Het niet in ontvangst kunnen nemen ervan. “Heb je nieuwe schoenen? Mooi!” “Ja, maar ze waren in de uitverkoop hoor.” Wat niks zegt over de mooiheid van de schoenen, of van hoe blij je ermee bent. Beter zou zijn: “dank je, ik ben er superblij mee!”. Gemakkelijker is het om het compliment te weerleggen. Ik, en met mij vast veel meer mensen, heb hier nog een extra filtertje overheen gelegd. Ik zou hetzelfde reageren, maar mijn gedachte zou zijn: “hij vindt ze vast stom, maar hij vindt dat hij er iets van moet zeggen om aardig te zijn”. “Wat heb je die opdracht goed uitgevoerd” wordt dan “hij vindt vast dat ik tot nu toe slecht werk heb geleverd en hij had niet verwacht dat ik dit zou kunnen. Of misschien vindt hij dat ook helemaal niet maar zegt hij dat alleen maar en komt er dadelijk nog een hele rij met opmerkingen”.

Nou houd ik best van patronen; ik leg de vermicelli in mijn soep op lengte en mijn boeken staan op kleur, maar hier word zelfs ik wel een beetje moe van. Maar zomaar patronen in de war gooien, dat werkt niet. Dat levert alleen maar onrust op. Zaak is om achter de patronen te gaan kijken: waar komt het patroon vandaan. En daarna durven denken wat je eigenlijk wilt denken. En daar dan ook achter staan. Want alleen als je achter het patroon kunt kijken, kun je het verwijderen. En dat is moeilijk. Maar machtig interessant. Ik ga me hier verder in verdiepen, later dus meer over patronen enzo. Maar nu pingt de magnetron én vriendlief komt thuis. Mijn Pavlov-reflexen zijn even in de war.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *